– Transformacja energetyczna rolnictwa nie polega już wyłącznie na ograniczaniu kosztów. Coraz częściej oznacza zmianę modelu funkcjonowania gospodarstwa: od biernego odbiorcy energii do jej aktywnego producenta. Produkcja energii z biomasy, promieniowania słonecznego czy też wiatru zaczyna być naturalnym uzupełnieniem produkcji żywności. Energia staje się kolejnym „plonem” gospodarstwa – obok mleka, zbóż czy żywca – mówi Krzysztof Podhajski, Prezes Zarządu Fundacji Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej, organizatora corocznego Europejskiego Forum Rolniczego
Jak wskazano w Raporcie Fundacji „Odnawialne źródła energii w rolnictwie – przegląd rozwiązań”, opublikowanym w kwietniu br, jeszcze niedawno inwestycje energetyczne w gospodarstwach rolnych rozpatrywano głównie w kategoriach oszczędności – miały obniżać rachunki za prąd i stabilizować koszty produkcji. Obecnie coraz częściej stają się one elementem modelu biznesowego. Połowa (52%) rolników postrzega instalację paneli fotowoltaicznych lub turbin wiatrowych przede wszystkim jako szansę na dodatkowy dochód. Oznacza to istotną zmianę myślenia: energia przestaje być wyłącznie kosztem, a zaczyna być produktem.
– Odnawialne źródła energii stają się narzędziem zarządzania ryzykiem ekonomicznym gospodarstwa. Energia przestaje być kosztem zewnętrznym – staje się kolejnym produktem gospodarstwa, podobnie jak zboże czy mleko. Największe znaczenie mają trzy technologie: fotowoltaika, biogaz oraz małe instalacje wiatrowe, które pełnią różne funkcje w systemie energetycznym gospodarstwa – wskazuje ekspert Fundacji Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej.
Do opisu segmentu OZE, jakimi są instalacje fotowoltaiczne i małe turbiny wiatrowe zapraszamy do źródłowego raportu (link pod tekstem). W kontekście odpadów w rolnictwie interesujące jest podsumowanie dla produkcji biogaz i biometanu.
BIOGAZ
Biogaz rolniczy wyróżnia się na tle innych odnawialnych źródeł energii przede wszystkim swoim systemowym charakterem oraz pełną niezależnością od warunków atmosferycznych. Wytwarzany z substratów pochodzących bezpośrednio z rolnictwa i przetwórstwa rolno-spożywczego, pozwala na pracę w trybie ciągłym, dostarczając energię dokładnie wtedy, gdy gospodarstwo wykazuje na nią zapotrzebowanie. W kontekście produkcji zwierzęcej instalacja ta pełni podwójną rolę – jest nie tylko stabilnym źródłem zasilania, ale również zaawansowanym narzędziem do porządkowania gospodarki nawozami naturalnymi i odpadami organicznymi. Dzięki procesowi fermentacji uciążliwe problemy środowiskowe, takie jak emisje odorowe, ryzyko strat azotu czy kłopotliwe zagospodarowanie gnojowicy i obornika, zostają przekształcone w kontrolowany proces produkcji energii oraz wartościowego pofermentu.
Aktualne dane rejestrowe Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa wskazują, że według stanu na 24 marca 2025 roku w krajowym wykazie producentów biogazu rolniczego widniało 181 instalacji, którymi zarządzało 151 podmiotów gospodarczych. Choć zdecydowana większość operatorów koncentruje się wyłącznie na wytwarzaniu energii elektrycznej, na rynku funkcjonuje również mniejsza grupa podmiotów wykorzystujących gaz w sposób bardziej zróżnicowany, na przykład jako paliwo w kotłach i suszarniach lub przekazując surowiec zewnętrznym odbiorcom. Istnieją także pojedyncze instalacje, których jedynym celem jest produkcja biogazu przeznaczonego do dalszej odsprzedaży.
Unikalność biogazowni rolniczej polega na jej zdolności do pracy w trybie bazowym, co umożliwia produkcję energii elektrycznej i ciepła bez względu na porę dnia czy pogodę. Przy zastosowaniu odpowiedniej konfiguracji technicznej, obejmującej kogenerację, magazyn substratów oraz precyzyjne sterowanie agregatem, instalacje te realnie wspierają stabilność lokalnych sieci energetycznych. Taka przewidywalność dostaw energii jest kluczowa w nowoczesnej hodowli zwierząt, gdzie każda przerwa w zasilaniu systemów wentylacji, ogrzewania czy automatycznego pojenia i karmienia stanowi bezpośrednie zagrożenie dla dobrostanu inwentarza oraz może prowadzić do dotkliwych strat ekonomicznych.
Efektywność ekonomiczna biogazowni opiera się na zapewnieniu stałego strumienia surowców, wśród których dominują gnojowica, obornik oraz odpady paszowe i poprodukcyjne z sektora rolno-spożywczego. W wielu instalacjach proces ten uzupełniany jest kiszonkami energetycznymi oraz frakcjami organicznymi z przetwórstwa. Skalę tego zjawiska potwierdzają sprawozdania za 2024 rok, według których do wytwarzania biogazu rolniczego w Polsce wykorzystano łącznie około 7,55 miliona ton różnorodnych surowców organicznych.
W kontekście nowoczesnej hodowli zwierząt biogazownia pełni funkcję strategicznego ogniwa, które przekształca problematyczne odpady, w szczególności gnojowicę, w stabilne źródło energii. Proces ten pozwala na skuteczne ograniczenie uciążliwości zapachowych towarzyszących produkcji zwierzęcej oraz optymalizację nawożenia pól dzięki wykorzystaniu wysokiej jakości pofermentu, co zwiększa precyzję planowania zabiegów agrotechnicznych. Taka transformacja realnie wzmacnia odporność ekonomiczną gospodarstwa, uodparniając je na gwałtowne wahania cen energii elektrycznej oraz nawozów mineralnych na rynkach światowych. Jednocześnie biogazownia staje się kluczowym atutem w relacjach z lokalną społecznością, oferując wymierne argumenty środowiskowe, takie jak redukcja odorów, zamknięcie obiegu materii organicznej oraz produkcja czystej energii z lokalnie dostępnych surowców.
BIOMETAN
W ostatnich latach rozwój technologii biogazowych coraz częściej uwzględnia dodatkowy etapu przetwarzania biogazu – oczyszczanie i przekształcenie w biometan. Dzięki temu energia wytwarzana z substratów rolniczych może być nie tylko wykorzystywana lokalnie w gospodarstwie, lecz również wprowadzana do systemu gazowego i wykorzystywana w całej gospodarce.
Współczesny rozwój technologii biogazowych kładzie coraz większy nacisk na zaawansowane procesy oczyszczania i uszlachetniania biogazu, co pozwala na jego transformację w biometan. Takie rozwiązanie sprawia, że energia generowana z substratów rolniczych przestaje być ograniczona jedynie do autokonsumpcji w obrębie danego gospodarstwa, zyskując możliwość wtłoczenia do ogólnokrajowej sieci gazowej i zasilania szerokich sektorów gospodarki. Dzięki temu rolnictwo staje się aktywnym uczestnikiem hurtowego rynku energii, oferując paliwo o parametrach tożsamych z gazem ziemnym, lecz o znacznie niższym śladzie węglowym.
Potencjał produkcyjny biometanu w Polsce ocenia się obecnie na poziomie 3–4 mld m³ rocznie, co stanowi istotną wartość w zestawieniu z całkowitym krajowym zapotrzebowaniem na gaz ziemny, oscylującym wokół 20 mld m³. Statystyki te pokazują, że sektor rolny dysponuje zasobami zdolnymi do realnego wzmocnienia bezpieczeństwa energetycznego państwa. Co więcej, biometan stanowi modelowy przykład realizacji założeń gospodarki obiegu zamkniętego (GOZ) w skali przemysłowej. W tym systemie to, co dotychczas uznawano za odpad, staje się pełnowartościowym surowcem, a decentralizacja produkcji i oparcie jej na lokalnych zasobach buduje odporność całej gospodarki na zewnętrzne kryzysy energetyczne.
Zapraszamy do zapoznania się z danymi źródłowymi raportu: https://efrwp.pl/2026/04/12/odnawialne-zrodla-energii-w-rolnictwie-przeglad-rozwiazan-raport/